Գնացք,որը տարավ վերջին կայարան։ Մաս 8

-Անե՛,հանգստացիր,լուրջ բան չկա։Աղինքի պատի վրա ավելցուկ ենք գտել,դրա պատճառով ես այսքան ժամանակ ջերմության ու ապրումների մեջ եղել։
 Բժկուհու ասածներին ես այնքան էլ չհավատացի,որովհետև գիտեի և՛ ջերմությանս պատճառը,և՛ ապրումներիս առիթները։Մնում էր միայն համակերպվել ներկայիս դրությանս հետ ու շարժվել դեպի սայլակը՝վիրահատության։
 -Անե՛,ամեն ինչ վերջացած է։Չե՞ս հասկանում։
Ես էլի արթնացա տագնապով՝ամբողջությամբ քրտինքի մեջ կորած,իսկ մթությունն ու տարօրինակ շնչառությունը հուշում էին,որ երազ էր,իսկ ես սենյակում մենակ չեմ։Ռենն էր։Նա քնել էր անկողնուս մոտ,իսկ ձեռքը մատներս կլանել էր իր մեջ ամու՜ր-ամու՜ր։
Չէի ուզում արթացնել,բայց նա,ինչպես հին ու բարի ժամանակներում,զգաց <<իմ շարժն>> ու արագ արթնացավ։
-Ցավեր ունե՞ս,կանչե՞մ բժշկին։Մեկ րոպե սպասիր,-արագ շտապեց դեպի դուռը՝առանց իմ պատասխանը լսելու։
-Կանգնի՛ր,Ռե՛ն,ամեն ինչ կարգին է։
-Համոզված ե՞ս։
-Այո՛։
-Շատ ուրախ եմ։Միգուցե զրուցե՞նք։
-Խոսելու բան բնավ չունենք։
-Անե՛,ես շատ բան ունեմ քեզ ասելու։
-Բայց ես չեմ ուզում լսել։
-Նույնիսկ չե՞ս ուզում հասկանալ՝ինչու՞ գնացի։
-Նույնիսկ դա։Ուրեմն այդպես էր նախատեսված.լինել իրարից հեռու։Իսկ գնացողներից բացատրություն պետք չէ պահանջել։Եթե հասել է գնալուն,ուրեմն այդպես էլ պետք է լիներ։
-Բայց ոչ մեր դեպքում։
-Իսկ ի՞նչ էր մեր դեպքը։
-Եթե ես չգնայի…
-Ամեն ինչ այլ կերպ կլիներ։Բայց դու գնացիր։
-Չէ՛,եթե  չգնայի,չէիր լինի այն,չէի լինի այն,ինչ կանք։
-Ինչ սարքել ենք։
-Ես դա արել եմ քեզ համար։
-Ես քեզնից տառապանք ու արցունքներ չէի խնդրել։
-Բայց խնդրել էիր քեզ երջանկացնել։Իսկ ես դա չէի կարող։
-Քո ներկայությունն ինձ համար արդեն երջանկությսւն էր։
-Բայց երջանկություն չէր ծնողներիդ համար։
-Ի՞նչ կապ ունեն ծնողներս։Քեզ արդարացնելու համար արդեն ծնողներիս ե՞ս խառնում գործիդ։
-Չէ՛,ես իրականությունն եմ ասում։
-Իրականություն,որը գոյություն չունի։
-Ունի։Հայրդ չէր ուզում քեզ մարդասպանի կողքին տեսնել։
-Ի՞նչ ես խոսում։


            Հետդարձ չորս տարի առաջ…

Գնացք,որը տարավ վերջին կայարան։

-Անե՛,լսում ե՞ս,ես գնում եմ։Սե՞ր։Ասում ե՞ս՝սե՞ր(ծիծաղում է)։Ես երբեք էլ քեզ չեմ սիրել։Թո՛ղ ձեռքս։Ամեն ինչ վերջացած է։Չե՞ս հասկանում։Ամեն ինչ վերջացած է։Դադարի՛ր վերջապես ինձ նամակներ գրել։Ես ուրիշին եմ սիրում։Ո՞նց կարողացա։Շատ սովորական։Ինչպես բոլորը,ես էլ սիրեցի։Մի լացիր,մեկ է,ոչինչ չես փոխելու։Նվե՞րս։Պահի՛ր քեզ,ինձ այն հարկավոր չէ։Արդեն ամեն ինչ շատ երկարեց։Հանդիպումներ էլ չփնտրես։Մնաս բարյավ։
Զգում եմ,անտանելի գլխացավ եմ զգում։Հոգնած կոպերս կարծես սոսնձվել էին միմյանց։Ահա՛,ահա՛ լույսի մի փոքրիկ նշույլ,մի քիչ էլ,դե՛,դու կարող ես,մի քիչ էլ…սպիտակ երկի՞նք։Մշուշված է ամեն ինչ։Կարծես կողքիս տոննաներով ծխախոտ են <<ներս ու դուրս արել>>։Վերջապես։Որտե՞ղ եմ ես։Ի՞նչ է պատահել։Մի ծանրություն ձեռքս կարծես գամել է հատակին։Մատներս ճմլվել են։Չե՞մ կարողանալու ազատվել։Բացում եմ աչքերս։Ձեռքս էլ կարողացա շարժել,մնաց հասկանամ սպիտակ երկնքի որպիսիությունը,ձեռքիս ծանրության ու գլխացավիս պատճառները։Ձգվեցի,որ նստեմ տեղում։Ո՞վ է այս տղամարդը։Ինչու՞ եմ ես այստեղ պառկած։
Գլուխս պտտվում է։
-Ջուր,ջուր եմ ուզում։
-Անե՛,արթնացել ե՞ս։Փառք Աստծո։
-Ռե՞ն,ի՞նչ ես անում այստեղ,բա՛ց թող ձեռքս։Որտե՞ղ եմ ես։Ու՞ր են մնացածները։Ես հիմա հանդիպման պետք է լինեի։Այսօր պիտի իմ տեղափոխվելու հարցը որոշվեր,իսկ ես պառկել եմ։Ի՞նչ ես այդպես նայում։Միգո՞ւցե խոսես։Քո անորոշ հայացքն ինձ ավելի է նյարդայնացնում։Դե խոսի՛ր վերջապես։
Վերջին խոսքերի հետ Ռենը փաթաթվեց ինձ ամուր-ամուր։Նրա այս ջերմությունը,այս հարազատ ջերմությունը,որքա՜ն էի երազել կորչել,վառվել այս ջերմության մեջ,ԱՆԷանալ։Նրա այտն իմ այտին էր կպչել,ինչպես այն օրը,երբ արտասվալից աղերսում էի նրան չլքել ինձ։Այսօր էլ իմ աչքերից արցունքներ էին սկսել հորդալ ու միայն այն պատճառով,որ տեսել եմ նրան՝իմ երջանկությանն ու միևնույն ժամանակ՝ իմ ցավին։Ներսիցս մի ինչ-որ ձայն էր գալիս,աղավաղված պատկերներ էին աչքերիս առաջ,իսկ ականջներումս անդադար հնչում էր.
-Չե՞ս հասկանում՝ես ուրիշին եմ սիրում։Ամեն ինչ վեջացած է։Թո՛ղ ձեռքս,թո՛ղ։
Ու չգիտե՞մ՝այդ ձայների ազդեցությամբ ես սկսեցի բղավել.
-Թո՛ղ ինձ։Չե՞ս հասկանում՝ամեն ինչ վերջացած է։Ինչու՞ ես նորից եկել։Ես քեզ չեմ սպասում ու չեմ սպաել,ես մոռացել եմ՝ի՞նչ է սպասելը։Հասկացի՛ր՝կոտրված ծաղկամանի մեջ ոչ ոք այլևս ծաղիկներ չի աճեցնում։Հերիք է։Դե բա՛ց թող ինձ։
-Անե՛,հանգստացիր,վերջ,ամեն ինչ կարգին է։Ես այստեղ եմ,վերջ։
Արցունքներս թրջել էին նրա վերնաշապիկը,որն ինչպես միշտ կոկիկ էր ու բուրում էր հաճելի օծանելիքի բույրով։Միշտ էլ սիրել եմ նրա օծանելիքի բույրերը։Նրանք միշտ հաճելի էին ու կարծես ինչ-որ բանով նման։Այսօր էլի ինչ-որ ծանոթ բան արթնացրեց նրա  օծանելիքի սուր բույրն ինձ մոտ։Հիշեցի.երբ մենք միասին հաճախում էինք երրորդ դասարան,մի անգամ ես նրան սուր հոտով օծանելիք նվիրեցի՝ոչ շատ թանկանոց,բայց ոչ բոլորին հասանելի։Այնքան էլ հայտնի բրենդ չէր,բայց տղաների շրջանում շատ սիրելի(եղբայրս էր այդպես ասել)։Նա նվերս ուրախությամբ ընդունել էր ու միշտ իր հետ էր պահում՝պայուսակի ետնագրպաններից վերջինում։Մի անգամ պատահաբար տղաներից մեկը նրա պայուսակը գցեց գետնին ու օծանելիքի շիշը ջարդվեց։Սուր հոտը տարածվեց ամբողջ դասարանում,որն էլ ուսուցիչների ու աշակերտների մոտ գլխացավ առաջացրեց,որի պատճառով մեզ ազատեցին դասերից,իսկ Ռենը խիստ նկատողություն ստացավ դպրոցում այդպիսի իրեր իր հետ ունենալու համար։Նա շատ լավ էր սովորում,իսկ ուսուցչի կշտամբանքը նրան հասցրեց լացի։Մենք դպրոցի մոտ գտնվող փոքրիկ պուրակում մնացինք ուղիղ երկուսուկես ժամ ու նա այդ երկուսուկես ժամվա երկու ժամը լաց էր լինում,իսկ մնացած կես ժամը հոգոց հանում։Ես ինձ այնքան մեղավոր էի զգում,որ երդվեցի,որ էլ նրա համար օծանելիք չեմ գնելու,այն էլ սուր հոտով։
Ես դադարել էի լացել,հանգստացել էի,երբ վերջապես Ռենն արձակեց ինձ իր գրկից։Նայում էր աչքերիս մեջ այն երեխայական,այն կապույտ օրերի գեղեցիկ հայացքով,որտեղ ամփոփված էր և՛ սեր,և՛ հոգատարություն,նաև մի քիչ էլ ծաղր։Շփոթվեցի։Միշտ էլ այդպես է եղել։Նրա երկար նայելուց ես գլուխս կորցնում էի,որովհետև կանաչ աչքերն ինձ կորցնում էին իրենց մեջ ու ես անհետանում էի իրականությունից,սկսում երազել։Միշտ մտածել եմ,որ այդ ժամանակ ես ապուշի տպավորություն եմ թողնում,բայց արի ու տես,որ նա սիրում էր,երբ ես նայում էի ուղիղ իր աչքերին։
-Իմ փոքրիկ,դու չես փոխվել,չես փոխվել ոչնչով,միայն դեմքդ ավելի է գեղեցկացել։Կարոտել էի քեզ։
Երկար էի սպասել այս երեք  բառին։Կարոտել եմ քեզ։Բառեր,որոնք մենք հաճախ ենք ցանկանում ասել,բայց չենք կարողանում,որովհետև նրանց,ում պետք է ուղղենք,արդեն չեն սպասում ո՛չ մեր բառերին,ո՛չ էլ մեզ։
Կարոտել եմ քեզ։Իսկ ե՞րբ է մարդը սկսում կարոտել։Երևի այն ժամանակ,երբ հասկանում է,որ կորցնում կամ կորչում է։Սիրում եմ,կարոտում եմ.բառեր,որոնք միշտ երազել ենք,որ ընդհանրացնեն այն,ինչ այդ պահին ներսումդ է,քո սրտի մեջ ծվարած,որը սպասում է պատասխանի։Իսկ ինձ միշտ մի հարց է տանջել.արդյո՞ք կարող են բառերն ամբողջական պատկերացում կազմել նրա մասին,ինչ կատարվում է քեզ հետ։Միշտ հանգել եմ հետևյալին՝ո՛չ,չե՛ն կարող։Միգուցե հասկացնես ասելիքդ,բայց ասել հասկացածդ բնավ չես կարող։
Ռենը փորձում էր խոսել,երբ հանկարծ բժիշկը մտավ սենյակ ու ասաց,որ պատրաստվեմ,տաս րոպեից վիրահատությունը կսկսվի։Անորոշությամբ նայում էի Ռենին։Ի՞նչ վիրահատություն։Ես հիվանդ ե՞մ։Ախր ես պարտադիր գնում եմ բժշկական ստուգումների։Ի՞նչ է պատահել ինձ…

Նա ինձ սովորեցրեց սիրել անձրևը...
Մի ակնթարթ ու երջանկության կամարը կարող է կառուցվել ու քանդվել,կարող է երկար-երկա՜ր մնալ կանգուն ու մի քամուց բեկոր առ բեկոր աչքերիդ առաջ հավասարվել գետնին։Պատահում է նաև,որ հաճախ ինքդ ես դառնում կործանարար քամին կամ էլ երջանկության կամարը,որն ուղղակի փշրվեց։
Դառն է մարդկային հոգին,հատկապես,երբ կեղծ են նրա շինածն ու անվերականգնելի երջանկության կամարները։
Երբեմն նրանք,ովքեր մեզ հետ,կողք կողքի կառուցում են,օգնում են նաև այն ավերել։
Շինեցի ու քանդեցի քեզ հետ,քո միջոցով։
Նայի՛ր՝ոչինչ չկա։Փնտրում եմ,ավերակների մոտ փնտրում եմ քեզ,բայց գտնում եմ մի ստվերախիտ սենյակ,մենակություն,գետնին գլորված դատարկ օղու շիշ,կիսապատառ նկարդ ու ինձ։
Մութ է,իսկ մութն ավելի է խամրվում իմ միջոցով։Հոգուս գույնն է,որն նման է երբևէ իմ առջև թափված աչքերիդ ներկին,որն ամբողջությամբ շրջանակներ էր գծում աչքերիդ տակ ու ես դրանից ինձ ավելի մեղավոր էի զգում։Ամիսների հետ այդ շրջանակներն անհետացան,փոխվեցին հարազատ աչքերն ու այն քաղցր լեզուն,որն ինձ սովորեցրել էր սիրել անձրևը։Միգուցե հենց այդ լեզուն,այդ հարազատ աչքերն ու սևսաթ ներկերն էին պատճառը մեր բաժանման։
Շրջում եմ օղու շիշը։Խնդրում եմ՝մի գրամ էլ,մի գրամ էլ ու վերջ։Չկա,ոչինչ չկա։Շիշն էլ է բնազդացել հոգուս նման՝դատարկվել է։Գոռում եմ՝մի շիշ էլ։Գոռում եմ՝լսող չկա։Հիշում եմ՝ես մենակ եմ ապրում,իսկ օղու շշերը վերջացել են,վերջինին հիմա ձեռերիս մեջ բռնած ունեմ կռապաշտի մատաղի դանակի նման։
Վեր եմ կենում,գնում դեպի պատուհանը։Անիծված,դրսում էլ է մութ։Փողոցի լույսերը ճառագում են պատուհանիս քով ու հայելու մեջ նշմարում դեմքս։Ծերանում եմ։Ինձ ծերացրեց նրա «գնում եմ»-ը  ու իմ «կանգնի՛ր» չասելը։Նրա աչքերի սև ներկերն այսօր իմ աչքերի տակ են դրոշմված,իսկ նրա աչքերից արդեն մաքրվել ու գծվել են ուրիշի համար,կթափվեն էլ ուրիշի համար՝ինչու՞ չէ։Ամուսնանում է։Հասկանում ե՞ք՝ամուսնանում է։
Նա իմն էր ու էլ իմը չէ։Շշմելու բան է։
Վերցնում եմ շիշը։Թրը՜խկ։Ջարդվեց պատուհանը։Տաք հեղուկը հոսում է մատներիս վրայով։Ինչու՞,Տեր,ինչու՞։ Արդյո՞ք ավարտվեց ամեն բան։Նայում եմ ջարդված պատուհանին.ինչքա՜ն կոկիկ է նույնիսկ այս վիճակում,ոչ մի ավելորդ բեկոր՝նրա հոգու պես.ջարդեցի,բայց էլի կոկիկ էր,չկոտրվեց ու չմասնատվեց,պայքարեց երջանիկ լինելու համար։
Նա էլ է՞ այսպես տանջվել։Մրսում եմ,իսկ դրսում անձրև է սկսվել։Հագա բաճկոնս։Ժամանակն է։Դուրս վազեցի տնից կալանավայրից ցմահ բանտարկություն ստացածի ազատ արձակվելու արագությամբ։Տան օդը ճնշում էր,իսկ այստեղ ազատ եմ։Կա՜թ,կաթկա՜թ,կա՜թ.լցվում են դեմքիս անձրևի կաթիլները։Առաջ կջղայնանայի,կհանեի անձրևանոցս կամ բաճկոնս ու կվազեի տուն,իսկ հիմա…Կաթիլները թափվում են դեմքիս ու կրկնապատկված դառնում գետնին։Անձրևն ու արցունքներս մրցավազքի մեջ են։Եթե լինեի Սևանում,լճի մակարդակը կտրուկ կտեղաշարժվեր։
Հանել եմ բաճկոնս՝ոչ գլխիս գցելու նպատակով,այլ ներսիս խարույկը հրդեհվելու վտանգից փրկելու համար։Անձրևը գալիս է,բայց…որտե՞ղ է Նա։Չէ որ երդվել էր՝ամեն անձրևի կողքիս լինել։Խաբեբա է…եմ.ես էլ խոստացել էի երբեք չլքել ու չթողնել,որ գնա։Ո՞ւր է Նա։Թողել եմ՝գնա։
Այսօր Նա երդվեց անկեղծ ու հավաստի խոսքով՝մինչև մահը մեզ չբաժանի։
Դադարում եմ թրջվել…դադարում եմ որոնել նրան…դադարում եմ հիշել…գնում եմ՝Աստված գիտի՝ու՞ր։
Գտնում եմ,մայթի եզրին մի փոքրիկ ձագուկի եմ գտնում(ինձ նման է՝միայնակ,լքված),գրկում եմ,քայլում եմ դեպի հորիզոն…ԱՆԷ-անում  եմ։

Կլինի նորից հանդիպում,
Կտեսնեմ աչքերդ սիրած,
Բայց նրանց մեջ էլ չեմ գտնի
Իմ սերը սրտումս պահած։

Կլինի տխուր հանդիպում,
Բայց երեսից շատ-շատ ուրախ,
Կտեսնեմ քեզ էլի կողքիս,
Բայց ցավոք արդեն մեռած։

Կնայեմ քեզ ու ոչինչ չեմ տեսնի
Իմ սիրելի,ծանոթ աչքերում,
Ամեն ինչ երազ կլինի,
Միայն մենք՝ներկայիս էջերում։

Միգուցե և գավաթ բարձրացնենք,
Իրար մաղթենք «երազանքների կատարում»,
Բայց գավաթը ձեռներիս՝կլռենք՝
Հիշելով այդ երազները անհուն։

Կկանգնեմ,կնայեմ քեզ մոլոր,
Արդեն չսիրող մարդու աչքերով,
Կփորձեմ հասկանալ ինչով
Գերեցիր սիրտս մտամոլոր։

Տխուր եմ,այո՛,տխուր եմ քեզ համար,
Տխուր եմ մեր չեղած սիրո համար,
Ուրախ եմ,ուրախ եմ քեզ համար,
Ուրախ եմ մեր չերկարաձգված սիրո համար։